{"id":6263,"date":"2012-02-28T12:03:12","date_gmt":"2012-02-28T12:03:12","guid":{"rendered":""},"modified":"2012-02-28T12:03:12","modified_gmt":"2012-02-28T12:03:12","slug":"arsimi-dhe-shendetesia-shqiperia-vjen-e-fundit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=6263","title":{"rendered":"Arsimi dhe sh\u00ebndet\u00ebsia, Shqip\u00ebria vjen e fundit"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Sistemi i arsimit dhe ai sh\u00ebndet\u00ebsor tregojn\u00eb paraqiten n\u00eb nj\u00eb<br \/>\ngjendje shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebt p\u00ebr nj\u00eb vend q\u00eb aspiron t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb<br \/>\nq\u00ebndrueshme ekonomike dhe t\u00eb integrohet n\u00eb Bashkimin Europian. Nd\u00ebrkaq,<br \/>\nraportet dhe t\u00eb dh\u00ebnat e publikuara nga nj\u00eb s\u00ebr\u00eb organizatash e<br \/>\ninstitucionesh shpalosin nj\u00eb panoram\u00eb t\u00eb trisht\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre sektor\u00ebve n\u00eb<br \/>\nShqip\u00ebri, t\u00eb cil\u00ebt mbeten nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmburit e t\u00eb keqmenaxhuarit<\/p>\n<div style=\"text-align: justify;\">Arsimi dhe sh\u00ebndet\u00ebsia &#8211; prioritetet e fort-trumpetuara nga<br \/>\nqeveria shqiptare gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, nuk rezultojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb<br \/>\nperformuar ve\u00e7an\u00ebrisht mir\u00eb. N\u00eb fakt jemi diku n\u00eb fund t\u00eb list\u00ebs, n\u00eb<br \/>\nEurop\u00eb e n\u00eb Ballkan. K\u00ebto jan\u00eb rezultatet e publikuara nga <span style=\"color: rgb(3, 28, 255); font-weight: bold;\">Open Data<br \/>\nAlbania<\/span> (ODA), dhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb institucionesh t\u00eb tjera. Performanca e keqe<br \/>\nn\u00eb sistemin arsimor dhe at\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor, t\u00eb cilat p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb dy prej<br \/>\nshtyllave kryesore t\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbimeve publike, \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur p\u00ebr nj\u00eb<br \/>\nkoh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, madje ka p\u00ebrfaq\u00ebsuar nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb vazhdueshme t\u00eb<br \/>\nsektorit publik n\u00eb vend, por edhe t\u00eb dh\u00ebnat e fundit, tregojn\u00eb se nuk ka<br \/>\n p\u00ebrmir\u00ebsim.<\/p>\n<p> <span style=\"font-weight: bold;\">Arsimi n\u00eb vendnum\u00ebro<\/span><\/p>\n<p>Sipas ODA (<span style=\"color: rgb(3, 28, 255); font-weight: bold;\">open.data.al<\/span>), Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr vendet e fundit n\u00eb rajon<br \/>\np\u00ebr p\u00ebrqindjen e buxhetit t\u00eb arsimit kundrejt PBB-s\u00eb. Ajo l\u00eb pas vet\u00ebm<br \/>\nTurqin\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg mesatares s\u00eb BE-s\u00eb. \u201cMe trendin<br \/>\nzbrit\u00ebs q\u00eb ka marr\u00eb ky tregues vitet e fundit p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, duke<br \/>\nshkuar n\u00eb 2.8% p\u00ebr 2011-n, mund t\u00eb thuhet se arritja e standardeve t\u00eb<br \/>\nBE-s\u00eb p\u00ebr shpenzimet n\u00eb arsim mbetet ende nj\u00eb iluzion\u201d, vler\u00ebson<br \/>\norganizata. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb paraqitura nga ODA, Qiproja \u00ebsht\u00eb shteti<br \/>\n q\u00eb investon m\u00eb shum\u00eb nga Prodhimi i saj i Brendsh\u00ebm Bruto n\u00eb arsim,<br \/>\nmesatarisht 6.4%. Pas saj vjen Sllovenia me 5.68% dhe Hungaria me 5.15%.<br \/>\n K\u00ebto tre vende jan\u00eb edhe mbi mesataren e BE-s\u00eb prej 5.1%. Shqip\u00ebria<br \/>\nduhet t\u00eb plot\u00ebsoj\u00eb norm\u00ebn e 30 t\u00eb diplomuarve nd\u00ebr 100 qytetar\u00eb, p\u00ebr t\u00eb<br \/>\narritur k\u00ebsisoj standarde dhe cil\u00ebsi n\u00eb arsimin e lart\u00eb. Sipas nj\u00eb<br \/>\nstudimi t\u00eb ODA-as ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kusht i vendosur nga K\u00ebshilli i Europ\u00ebs,<br \/>\ndhe 10 vitet e fundit arsimi i lart\u00eb duket se e ka ndryshuar krejt<br \/>\nfizionomin\u00eb. Por Shqip\u00ebria vazhdon t \u00ebmbetet posht\u00eb shifr\u00ebs 30. Nd\u00ebrkaq,<br \/>\n nj\u00eb problem tjet\u00ebr lidhet me faktin sesa t\u00eb vlefshme jan\u00eb diplomat e<br \/>\narsimit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb l\u00ebshuara n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e paraqitura nga ODA tregojn\u00eb se vet\u00ebm 25% e programeve t\u00eb<br \/>\nuniversiteteve private jan\u00eb akredituar. N\u00eb vijim t\u00eb procesit jan\u00eb 20<br \/>\nprograme, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb pjesa m\u00eb e madhe jan\u00eb ende t\u00eb paakredituar.<br \/>\n\u201cAkreditimi i universiteteve private merr r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr<br \/>\npublikun, pasi jan\u00eb institucione t\u00eb reja dhe jo shum\u00eb t\u00eb konsoliduara.<br \/>\nNd\u00ebrsa p\u00ebr arsimin publik \u00ebsht\u00eb nj\u00eb krijuar nj\u00eb tradit\u00eb dhe nj\u00eb opinion i<br \/>\n fituar nd\u00ebr vite, informacioni i vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjykuar mbi morin\u00eb e<br \/>\nuniversiteteve private n\u00eb qarkullim, p\u00ebr momentin mbetet akreditimi, i<br \/>\ncili supozon plot\u00ebsimin e standardeve\u201d, vijon raporti i ODA-s. <\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb botuar nga Banka Bot\u00ebrore n\u00eb prill 2011, v\u00ebrehet se<br \/>\n pothuaj n\u00eb t\u00eb gjitha shkollat e vrojtuara raportohen probleme t\u00eb<br \/>\ninfrastruktur\u00ebs s\u00eb dob\u00ebt dhe ambienteve t\u00eb pap\u00ebrshtatshme. Sipas<br \/>\nvrojtimit t\u00eb kryer, n\u00eb rreth 95 p\u00ebr qind t\u00eb klasave, nuk mund t\u00eb b\u00ebhet<br \/>\nm\u00ebsim kur moti \u00ebsht\u00eb i keq, dhe shkollat vuanin nga mesatarisht 4 dit\u00eb<br \/>\nnd\u00ebrprerje energjie elektrike n\u00eb muaj. Shkollat n\u00eb zonat rurale<br \/>\nrezultuan shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla, shpesh pa linj\u00eb telefonike, me nd\u00ebrprerje<br \/>\nm\u00eb t\u00eb shpeshta t\u00eb energjis\u00eb dhe pa bibliotek\u00eb.<\/p>\n<p>Kurse, n\u00eb Raportin e Konkurrueshm\u00ebris\u00eb Globale,p\u00ebr sa i p\u00ebrket arsimit<br \/>\nt\u00eb lart\u00eb dhe trajnimeve t\u00eb specializuara, Shqip\u00ebria renditet shum\u00eb<br \/>\nposht\u00eb krahasuar me pothuaj t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn Juglindore \u2013 n\u00eb vendin 84 &#8211;<br \/>\n duke u paraqitur m\u00eb mir\u00eb vet\u00ebm se Bosnja (vendi 88).<\/p>\n<p> <span style=\"font-weight: bold;\">Rritja e buxhetit, e panevojshme?<\/span><\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, investimet n\u00eb arsim n\u00eb Shqip\u00ebri duhen par\u00eb edhe nga nj\u00eb<br \/>\nk\u00ebndv\u00ebshtrim tjet\u00ebr. N\u00ebse shihet realizimi i buxhetit t\u00eb shtetit sipas<br \/>\nsektor\u00ebve, kur fjala vjen te arsimi, duhet pasur parasysh edhe rishikimi<br \/>\n i buxhetit n\u00eb fund t\u00eb vitit 2010. Investimet kapitale t\u00eb planifikuara<br \/>\np\u00ebr vitin 2010 ishin 8.5 miliard lek\u00eb, ose sa 19.5% e t\u00eb gjith\u00eb buxhetit<br \/>\n t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Arsimit, por me rishikimin e buxhetit n\u00eb korrik,<br \/>\nbuxheti p\u00ebr investim u reduktua (si pasoj\u00eb e kriz\u00ebs), duke arritur n\u00eb<br \/>\n4.5 miliard\u00eb lek\u00eb apo sa 12% e totalit t\u00eb buxhetit. Investimet n\u00eb<br \/>\nt\u00ebr\u00ebsi, t\u00eb realizuara p\u00ebr 2010 ishin 82%.<\/p>\n<p>Sipas k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave, nj\u00eb realizim i shpenzimeve deri n\u00eb 82% nuk<br \/>\n\u00ebsht\u00eb edhe aq i keq n\u00ebse merret parasysh performanca e viteve 2008-2009<br \/>\nme shifra q\u00eb luhateshin te 60% realizim, duke sh\u00ebnuar rezultate<br \/>\nkatastrofike, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb arsimin universitar, me shifra q\u00eb<br \/>\npasqyronin nj\u00eb bilanc gati sabotues. Por, duke marr\u00eb parasysh se buxheti<br \/>\n n\u00eb dispozicion t\u00eb arsimit, thuajse u p\u00ebrgjysmua n\u00eb mes t\u00eb vitit q\u00eb<br \/>\nshkoi, niveli i realizimit me vet\u00ebm 82% t\u00eb shum\u00eb s\u00eb mbetur \u00ebsht\u00eb tejet i<br \/>\n dob\u00ebt.<\/p>\n<p>Mosrealizimi i investimeve, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb buxheti i arsimit<br \/>\nkonsiderohet i ul\u00ebt nga aktor\u00eb opozitar\u00eb, sugjeron se edhe nj\u00eb rritje e<br \/>\nbuxhetit n\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb krahasueshme t\u00eb PBB-s\u00eb me vendet e rajonit,<br \/>\n\u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e kot\u00eb, p\u00ebrderisa edhe buxheti (i p\u00ebrgjysmuar) n\u00eb<br \/>\ndispozicion nuk arrin t\u00eb realizohet. <\/p>\n<p>Si rrjedhoj\u00eb, \u201cbeteja\u201d p\u00ebr buxhet m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr arsimin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb<br \/>\nkrijes\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht mediatike dhe jooperative n\u00eb terrenin praktik.<br \/>\nRezultatet e deritanishme tregojn\u00eb se problemi kryesor \u00ebsht\u00eb<br \/>\nkeqmenaxhimi i sektorit, ndaj si\u00e7 keqmenaxhohen 1 milion\u00eb dollar\u00eb,e<br \/>\nnj\u00ebjta performanc\u00eb mund t\u00eb zbatohet me sukses edhe n\u00eb rastin e 1 miliard<br \/>\n dollar\u00ebve. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast tipik, kur diskutimi shterp p\u00ebr sasin\u00eb,<br \/>\nduhet orientuar nga cil\u00ebsia.<\/p>\n<p> <span style=\"font-weight: bold;\">BB: Arsimi ndikon ekonomin\u00eb<\/span><\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb studimi t\u00eb Bank\u00ebs Bot\u00ebrore (BB), pasja e nj\u00eb ekonomie tregu,<br \/>\nq\u00eb t\u00eb jet\u00eb konkurruese brendap\u00ebrbrenda BE-s\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kusht thelb\u00ebsor<br \/>\np\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb Bashkimin Europian. Sidoqoft\u00eb, n\u00eb shum\u00eb aspekte,<br \/>\nekonomit\u00eb e vendeve t\u00eb Europ\u00ebs Juglindore nuk kan\u00eb arritje t\u00eb k\u00ebnaqshme.<br \/>\n Bashkimi Europian ka p\u00ebrcaktuar 16 tregues, p\u00ebrfshir\u00eb pes\u00eb standarde,<br \/>\nme an\u00eb t\u00eb t\u00eb cilave do t\u00eb monitoroj\u00eb kontributin e arsimit dhe<br \/>\nkualifikimit n\u00eb realizimin e Axhend\u00ebs s\u00eb Lisbon\u00ebs.<\/p>\n<p>Sipas BB-s\u00eb, treguesit p\u00ebr arsimin e lart\u00eb jan\u00eb t\u00eb pakt\u00eb n\u00eb num\u00ebr dhe<br \/>\np\u00ebr shum\u00eb vende t\u00eb Europ\u00ebs Juglindore nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb krahasueshme,<br \/>\npor nj\u00eb mjet m\u00eb i vlefsh\u00ebm p\u00ebr krahasimin e vendeve \u00ebsht\u00eb \u201cRaporti p\u00ebr<br \/>\naft\u00ebsin\u00eb e konkurrenc\u00ebs n\u00eb bot\u00eb\u201d i Forumit Bot\u00ebror Ekonomik (\u00cbEF), ku<br \/>\nShqip\u00ebria paraqitet shum\u00eb keq. Nga 131 vendet q\u00eb klasifikohen p\u00ebr vitin<br \/>\n2007, Sllovenia dhe Kroacia ishin vendet m\u00eb t\u00eb suksesshme t\u00eb Europ\u00ebs<br \/>\nJuglindore, t\u00eb renditura, p\u00ebrkat\u00ebsisht, n\u00eb vendin e 39- t\u00eb dhe 57-t\u00eb,<br \/>\nnd\u00ebrsa vendet e tjera t\u00eb Europ\u00ebs Juglindore ishin m\u00eb posht\u00eb se vendi i<br \/>\n70-t\u00eb. Vet\u00eb Shqip\u00ebria renditej e 109-a!<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt e Bank\u00ebs Bot\u00ebrore theksojn\u00eb se krijimi i nj\u00eb ekonomie<br \/>\nkonkurruese, e nj\u00eb ekonomike q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb zhvillim dhe krijon vende pune<br \/>\nt\u00eb orientuara n\u00eb drejtim t\u00eb s\u00eb ardhmes, k\u00ebrkon masa politike n\u00eb shum\u00eb<br \/>\nsektor\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb arsimin, dhe ve\u00e7an\u00ebrisht arsimin e lart\u00eb. Studimet q\u00eb<br \/>\n ka b\u00ebr\u00eb Banka Bot\u00ebrore q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990-t\u00eb, tregojn\u00eb se<br \/>\nzhvillimi i arsimit t\u00eb lart\u00eb lidhet me zhvillimin ekonomik. K\u00ebto<br \/>\nkonkluzione jan\u00eb p\u00ebrforcuar nga studimet m\u00eb t\u00eb fundit p\u00ebr nd\u00ebrtimin e<br \/>\nshoq\u00ebrive t\u00eb dijeve. K\u00ebto studime tregojn\u00eb se aft\u00ebsia e nj\u00eb shoq\u00ebrie p\u00ebr<br \/>\n t\u00eb prodhuar, p\u00ebrzgjedhur, p\u00ebrshtatur, tregtuar dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur<br \/>\ndijet \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr rritjen e q\u00ebndrueshme ekonomike dhe<br \/>\np\u00ebrmir\u00ebsimin e standardeve t\u00eb jetes\u00ebs.<br \/> <br style=\"font-weight: bold;\" \/><span style=\"font-weight: bold;\">Sh\u00ebndet\u00ebsia \u201cprapa kthehu\u201d<\/span><\/p>\n<p>Sh\u00ebndet\u00ebsia \u00ebsht\u00eb sektori tjet\u00ebr jop\u00ebrformues, pas arsimit. Madje n\u00eb<br \/>\nk\u00ebt\u00eb sektor, pasojat e keqmenaxhimit mund t\u00eb marrin ngjyrime makabre.<br \/>\nMegjith\u00ebse investimet n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi, kan\u00eb qen\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e \u00e7do<br \/>\nfushate elektorale, n\u00eb \u00e7do koh\u00eb dhe nga cilado forc\u00eb politike, rezultet<br \/>\najn\u00eb ato t\u00eb nj\u00eb sh\u00ebrbimi t\u00eb prapambetur dhe jocil\u00ebsor. Nj\u00eb shpjegim<br \/>\nlidhet direkt me financimet e v\u00ebna n\u00eb dispozicion p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sektor.<\/p>\n<p>Shpenzimet e sektorit publik p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb llogariten si shuma e<br \/>\nbuxhetit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe e fondeve t\u00eb kontributeve<br \/>\nsh\u00ebndet\u00ebsore. Sasia e financimit q\u00eb alokon nj\u00eb shtet nga Buxheti i tij<br \/>\np\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tregues shum\u00eb i mir\u00eb i prioritetit q\u00eb i jepet<br \/>\n k\u00ebtij sektori dhe akoma m\u00eb tej i r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb q\u00eb merr jeta e nj\u00eb shtetasi<br \/>\nn\u00eb shifrat e Buxhetit.<\/p>\n<p>ODA ka kryer nj\u00eb hulumtim mbi shumat q\u00eb shpenzojn\u00eb vendet e rajonit nga<br \/>\nBuxheti i tyre p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb, n\u00eb raport me shpenzimet totale t\u00eb<br \/>\nBuxhetit. Vendi q\u00eb shpenzon m\u00eb pak nga buxheti i tij p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb<br \/>\n\u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria. N\u00eb vitet 2003-2006 pesha e buxhetit t\u00eb alokuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb<br \/>\n sektor, ndaj Buxhetit Total p\u00ebrjetoi rritje, por 2007-a e gjeti<br \/>\nShqip\u00ebrin\u00eb me nj\u00eb r\u00ebnie 15% krahasuar me nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb. Sipas <span style=\"color: rgb(3, 28, 255); font-weight: bold;\">Open<br \/>\nData Albania<\/span> vitet 2008 dhe 2009 vazhduan ta shk\u00ebputin vendin nga pjesa<br \/>\ntjet\u00ebr e rajonit duke shpenzuar vet\u00ebm 8.4% t\u00eb Buxhetit p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb,<br \/>\n krahasuar me nj\u00eb minimum prej 10.2% q\u00eb po shpenzonin fqinj\u00ebt.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb vendi q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme ka shpenzuar m\u00eb pak<br \/>\nnga buxheti i saj p\u00ebr sh\u00ebndetin. Ky fakt shoq\u00ebrohet me shpenzime t\u00eb<br \/>\nlarta t\u00eb sektorit privat. N\u00eb kushtet kur shteti nuk paguan nj\u00eb sh\u00ebrbim,<br \/>\nindividi paguan drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti vet\u00eb p\u00ebr t\u00eb. N\u00ebse studiohet pesha q\u00eb<br \/>\nz\u00ebn\u00eb shpenzimet publike ndaj shpenzimeve totale p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb, do t\u00eb<br \/>\nshikohet se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb vendi ku shpenzimet publike z\u00ebn\u00eb pesh\u00ebn m\u00eb<br \/>\nt\u00eb vog\u00ebl. Pra, shqiptar\u00ebt shpenzojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb nga xhepi i tyre p\u00ebr<br \/>\nkujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor se sa fqinj\u00ebt. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Kroacia \u00ebsht\u00eb vendi q\u00eb<br \/>\nshpenzon m\u00eb shum\u00eb nga buxheti p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb. N\u00eb fakt, edhe shpenzimet<br \/>\n private t\u00eb individ\u00ebve jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebtat n\u00eb rajon.<\/p>\n<p>Nga vler\u00ebsimet e ODA-s, rezulton se Sektori publik mbulon vet\u00ebm 40 p\u00ebr<br \/>\nqind t\u00eb shpenzimeve n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi, pjesa tjet\u00ebr mbulohet nga sektori<br \/>\nprivat. Instituti I Sigurimeve t\u00eb Kujdesit Sh\u00ebndet\u00ebsor mbulon vet\u00ebm 45<br \/>\np\u00ebr qind t\u00eb shpenzimeve p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb t\u00eb familjeve shqiptare. M\u00eb t\u00eb<br \/>\ngoditur nga kjo gj\u00eb jan\u00eb grupet me nivel t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb ardhurash. P\u00ebr<br \/>\nsistemin financiar q\u00eb ka zgjedhur Shqip\u00ebria p\u00ebr sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb pritej q\u00eb<br \/>\nsektori publik t\u00eb kishte nj\u00eb prevalenc\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, studime t\u00eb publikuara nga Banka Bot\u00ebrore, i trajtojn\u00eb dinamikat<br \/>\n e sistemit sh\u00ebndet\u00ebsor shqiptar n\u00eb nj\u00eb rrafsh m\u00eb akademik. Sipas<br \/>\nstudimit t\u00eb kryer nga Caryn Bredenkamp dhe Michele Gragnolati n\u00eb vitin<br \/>\n2007, trash\u00ebgimia e sistemit shqiptar t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb bazohet n\u00eb modelin<br \/>\n sovietik \u201cSemashko\u201d, i cili historikisht financohej direkt nga buxheti i<br \/>\n qeverisjes qendrore, ku alokimet sipas nj\u00ebsive t\u00eb ndryshme b\u00ebheshin n\u00eb<br \/>\nnorma q\u00eb u korrespondonin numrave t\u00eb popullat\u00ebs.<\/p>\n<p>SIpas studimit, sigurimet sh\u00ebndet\u00ebsore hyn\u00eb n\u00eb veprim vet\u00ebm n\u00eb vitin<br \/>\n1995 dhe ende sot nuk luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: \u201cEdhe pse n\u00eb<br \/>\nShqip\u00ebri ekziston nj\u00eb skem\u00eb kontributesh sh\u00ebndet\u00ebsore, sigurii<br \/>\nsh\u00ebndet\u00ebsor arrin t\u00eb financoj\u00eb vet\u00ebm 25% t\u00eb sektorit t\u00eb sh\u00ebndetit<br \/>\npublik\u201d.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, sipas k\u00ebtij studimi, shum\u00eb shqet\u00ebsues \u00ebsht\u00eb fakti se n\u00eb<br \/>\nShqip\u00ebri dhe Bosnje, m\u00eb shum\u00eb se gjysma e financimeve p\u00ebr sektorin<br \/>\nsh\u00ebndet\u00ebsor b\u00ebhen n\u00eb form\u00ebn e pagesave nga xhepi (me para n\u00eb dor\u00eb), sesa<br \/>\n p\u00ebrmes skemave t\u00eb sigurimit sh\u00ebndet\u00ebsor, \u00e7ka potencialisht e b\u00ebn<br \/>\nsistemin sh\u00ebndet\u00ebsor m\u00eb pak t\u00eb aksesuesh\u00ebm nga t\u00eb varfrit.<\/p>\n<p>Edhe gjat\u00eb k\u00ebsaj fushate elektorale, investimet n\u00eb arsim e sh\u00ebndet\u00ebsi<br \/>\nrenditeshin nd\u00ebr premtimet kryesore. Megjithat\u00eb, di\u00e7ka e till\u00eb ka<br \/>\nndodhur edhe n\u00eb \u00e7do fushat\u00eb tjet\u00ebr, ndaj gjasat q\u00eb ket\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbajtje<br \/>\nndaj premtimeve, jan\u00eb t\u00eb ul\u00ebta.\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sistemi i arsimit dhe ai sh\u00ebndet\u00ebsor tregojn\u00eb paraqiten n\u00eb nj\u00eb gjendje shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebt p\u00ebr nj\u00eb vend q\u00eb aspiron t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb q\u00ebndrueshme ekonomike dhe t\u00eb integrohet n\u00eb Bashkimin Europian. Nd\u00ebrkaq, raportet dhe t\u00eb dh\u00ebnat e publikuara nga nj\u00eb s\u00ebr\u00eb organizatash e institucionesh shpalosin nj\u00eb panoram\u00eb t\u00eb trisht\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre sektor\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri, t\u00eb cil\u00ebt mbeten nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmburit e t\u00eb keqmenaxhuarit&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false},"categories":[41],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[{"id":25374,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=25374","url_meta":{"origin":6263,"position":0},"title":"NewsLetter - Prokurimi Publik ne Vite Zgjedhore: Algoritmi i Vler\u00ebsimit t\u00eb Riskut n\u00eb Tenderim sipas Metodologjis\u00eb s\u00eb Open Procurement Albania. Evidenca p\u00ebr tendera t\u00eb 61 Nj\u00ebsive t\u00eb Qeverisjes Vendore (Bashki)","date":"January 10, 2026","format":false,"excerpt":"Prokurimi Publik ne Vite Zgjedhore - Metodologjia e analiz\u00ebs s\u00eb indikator\u00ebve t\u00eb riskut (\u201cRed Flags\u201d) n\u00eb Pushtetin Vendor N\u00eb Shqip\u00ebri, nj\u00eb nga mekanizmat e monitorimit t\u00eb riskut n\u00eb prokurimin publik \u00ebsht\u00eb platforma Open Procurement Albania (OPA), e zhvilluar nga organizata AIS \/ Open Data Albania. Platforma monitoron procedurat e prokurimit\u2026","rel":"","context":"In &quot;ODA njoftime n\u00eb shtyp&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i2.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-May-31-2026-10_23_42-AM.png?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":24844,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=24844","url_meta":{"origin":6263,"position":1},"title":"P\u00ebrtej retorik\u00ebs: \u00c7far\u00eb tregojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr PPP-t\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri?","date":"October 10, 2025","format":false,"excerpt":"Partneritetet Publike-Private kan\u00eb hyr\u00eb n\u00eb fjalorin e politikave publike n\u00eb Shqip\u00ebri si nj\u00eb zgjidhje p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshpejtuar investimet infrastrukturore pa rritur menj\u00ebher\u00eb borxhin shtet\u00ebror. N\u00eb teori, ky mekaniz\u00ebm synon t\u00eb sjell\u00eb kapital privat, eficienc\u00eb dhe teknologji t\u00eb avancuar n\u00eb projekte q\u00eb ndryshe do t\u00eb k\u00ebrkonin dekada financime publike. N\u00eb praktik\u00eb,\u2026","rel":"","context":"In &quot;ODA njoftime n\u00eb shtyp&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/56003-home-cover.jpg?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":25359,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=25359","url_meta":{"origin":6263,"position":2},"title":"NewsLetter: Prokurimi Publik n\u00eb Vitet Zgjedhore 2015-2025: Gjetje mbi Riskun, Konkurrenc\u00ebn dhe Eficienc\u00ebn Financiare","date":"January 20, 2026","format":false,"excerpt":"Organizata AIS \/ Open Data Albania ka hartuar Raportin e Monitorimit dhe Dokumentin e Evidencave \u201cProkurimi Publik n\u00eb Vitet Zgjedhore: Evidenc\u00eb Statistikore dhe Analiz\u00eb Risku 2015\u20132025\u201d. Studimi analizon sjelljen e prokurimit publik p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb dekade dhe evidenton lidhjen midis proceseve zgjedhore dhe treguesve t\u00eb v\u00ebllimit, konkurrenc\u00ebs, integritetit dhe riskut n\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;ODA njoftime n\u00eb shtyp&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i2.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/ChatGPT-Image-May-31-2026-10_30_35-AM.png?fit=1200%2C800&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":24847,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=24847","url_meta":{"origin":6263,"position":3},"title":"PPP-t\u00eb: Nga ambicia p\u00ebr investime te realiteti i munges\u00ebs s\u00eb llogaridh\u00ebnies","date":"October 15, 2025","format":false,"excerpt":"N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si mjet p\u00ebr t\u00eb rritur efikasitetin e sh\u00ebrbimeve publike, shum\u00eb prej PPP-ve t\u00eb zbatuara gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit jan\u00eb shoq\u00ebruar me dyshime t\u00eb thella dhe evidenca konkrete q\u00eb tregojn\u00eb devijimin e tyre nga standardet e qeverisjes s\u00eb mir\u00eb. PPP-t\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri kan\u00eb kaluar nga nj\u00eb\u2026","rel":"","context":"In &quot;ODA njoftime n\u00eb shtyp&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i2.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/images-1.jpeg?fit=576%2C348&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":25222,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=25222","url_meta":{"origin":6263,"position":4},"title":"Shqip\u00ebria b\u00ebhet pjes\u00eb e Open Tender Evrop\u00eb, BigData p\u00ebr Prokurime Publike 2010 - 2026","date":"April 30, 2026","format":false,"excerpt":"Organizata AIS \/ Open Data Albania, n\u00eb partneritet me nj\u00eb ekip Europian organizatash dhe institucionesh q\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e antikorrupsionit, po kontribuon p\u00ebr vler\u00ebsimin e prokurimeve publike n\u00eb Shqip\u00ebri sipas standardeve t\u00eb vendeve t\u00eb Bashkimit Europian. Open Tender Evrop\u00eb, nj\u00eb nga platformat m\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb Bashkimin Europian p\u00ebr\u2026","rel":"","context":"In &quot;ODA njoftime n\u00eb shtyp&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i2.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Screenshot_30-4-2026_18242_opentender.eu_.jpeg?fit=1200%2C444&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":22821,"url":"https:\/\/ndiqparate.al\/?p=22821","url_meta":{"origin":6263,"position":5},"title":"Transferta e Pakusht\u00ebzuar p\u00ebr Bashkit\u00eb nga Buxheti i Shtetit p\u00ebr vitin 2025","date":"November 13, 2024","format":false,"excerpt":"Open Data Albania po zbardh vler\u00ebn e transfert\u00ebs s\u00eb pakusht\u00ebzuar nga Buxheti i Shtetit p\u00ebr nj\u00ebsit\u00eb e qeverisjes vendore p\u00ebr vitin 2025. Transferta e Pakusht\u00ebzuar (TP) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb transfert\u00eb e dh\u00ebn\u00eb nga Buxheti i Shtetit p\u00ebr nj\u00ebsit\u00eb e qeverisjes vendore p\u00ebr financimin e ushtrimit t\u00eb funksioneve dhe kompetencave t\u00eb tyre\u2026","rel":"","context":"In &quot;Artikuj ODA&quot;","img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i2.wp.com\/ndiqparate.al\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Data.Al_-Rritja-e-Transfertes-se-Pakushtezuar-2025vs2024-sipas-Bashkive-ne-mije-Leke.png?fit=843%2C371&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pcJP0S-1D1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6263"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6263"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6263\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ndiqparate.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}