Në këtë artikull po zbardhim rezultate dhe rekomandime për Kontrollin e Lartë të Shtetit, të bëra në Raportin Vlerësimi i Sistemit Kombëtarë të Integritetit.
Ky raport për Shqipërinë Nëntor 2023 është realizuar nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim IDM si pjesë e projektit të Transparency International TI, “EU4 Rule of Law: Citizen Engagement for Public Integrity (CEPI) in the Western Balkans and Turkey”.
Raporti synon të vlerësojë kuadrin institucional duke u përqendruar në nivelet e qeverisjes së mirë, transparencës dhe llogaridhënies. Ky raport shënon vlerësimin e parë të këtij lloji të Shqipërisë që nga viti 2016.
Raporti vlerëson ecurinë e reformave të deritanishme për konsolidimin e institucioneve dhe thekson nevojën për masa të mëtejshme për të forcuar sistemin e integritetit kombëtar. Dokumenti i plotë në shqip mund të klikohet në webfaqen e IDM.
Ky Vlerësim u hartua me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij janë përgjegjësi vetëm e Institutit për Demokraci dhe Ndërmjetësim dhe nuk reflektojnë domosdoshmërish qëndrimet e Bashkimit Evropian.
Më poshtë janë vlerësime dhe rekomandime për shtyllën Kontrolli i Lartë i Shtetit, vlerësimi bëhet sipas disa Rezultateve me 1 deri 100 pikë sa Kapaciteteve, Qeverisjes, Rolit dhe treguesve konkret:
Institucioni i Lartë i Auditimit të Shtetit të Shqipërisë (KLSH) është institucioni i lartë i auditimit në Republikën e Shqipërisë. KLSH-ja është një institucion kushtetues i autorizuar për të audituar buxhetin e konsoliduar të shtetit dhe subjektet publike të qeverisjes qendrore dhe vendore, përfshirë fondet publike të siguruara nga Bashkimi Evropian ose organizatat e tjera ndërkombëtare, subjektet ligjore në të cilët shteti zotëron më shumë se gjysmën e aksioneve, ose kur huatë, kreditë dhe detyrimet e tyre garantohen nga shteti, veprimtaritë apo sektorët me kontrata koncesionare dhe partitë politike.
KLSH-ja ndahet në drejtori dhe departamente. Tetë drejtoritë dhe departamentet që kanë lidhje me veprimtarinë e auditimit, si departamenti i auditimit të institucioneve qendrore, departamenti i auditimit të njësive vendore, departamenti i auditimit të buxhetit të shtetit, departamenti i auditimit të performancës, drejtoria e menaxhimit të cilësisë dhe standardeve etj. dhe kategorizohen në një Drejtori të Përgjithshme nën autoritetin e Kryetarit. Në mënyrë të drejtpërdrejtë nën autoritetin e Kryetarit janë edhe departamentet e auditimit të brendshëm dhe juridik të KLSH-së. Ndërsa, drejtoritë e posaçme për funksionimin administrativ të KLSH-së, si burimet njerëzore, komunikimi dhe shërbimet administrative, janë nën autoritetin e Sekretarit të Përgjithshëm të KLSH-së.
Kryetari i KLSH-së zgjidhet nga Kuvendi pasi caktohet nga Presidenti i Republikës. Ndërkohë që masat mbrojtëse legjislative për KLSH-në gjykohen të përshtatshme dhe sipas standardeve ndërkombëtare, ekzistojnë boshllëqe në lidhje me zgjedhjen e Kryetarit vetëm nga shumica, kritere të papërcaktuara lidhur me “përvojën e duhur financiare” dhe procese të paqarta në rastet kur Kryetari jep dorëheqjen para përfundimit të mandatit të tij.
Buxheti i KLSH-së dhe personeli i miratuar janë shtuar me kalimin e viteve. Megjithatë, boshllëqet e shumta të burimeve njerëzore në personelin e auditimit çojnë në një nivel të caktuar joefektiviteti në kryerjen e auditimeve të tij.
KLSH-së i mungon njëfarë transparence në vendimmarrje duke filluar nga raportet paraprake të auditimit deri në raportet përfundimtare dhe gjithashtu nuk përputhet plotësisht me ligjin për të drejtën e informimit, ku kërkon që informacioni i kërkuar me ligj të bëhet publik në një seksion të posaçëm të faqes së vet të internetit.
Ndonëse KLSH-ja duhet të raportojë dhe të mbajë përgjegjësi para Kuvendit, Kuvendi nuk ka arritur të diskutojë konstatimet e auditimit dhe të përzgjedhë audituesit e jashtëm për të audituar financat e KLSH-së. KLSH-ja është akoma joefektiv në përmirësimin e menaxhimit të financave publike për shkak të mosarritjes së Kuvendit për të mbajtur përgjegjës organin ekzekutiv dhe organet e tjera publike për zbatimin e rekomandimeve. Shumë nga gjetjet e KLSH-së në pesë vitet e fundit janë të përsëritura, gjë që sugjeron se efektiviteti i saj praktik në përmirësimin e menaxhimit financiar të qeverisë është mjaft i vogël. Në vitin 2018, Kuvendi njohu domosdoshmërinë e një nënkomisioni parlamentar për veprimtarinë e KLSH-së. Ndërsa KLSH-ja ka këmbëngulur në vullnetin e tij për këtë nënkomision parlamentar të dedikuar, në të cilin gjetjet e tij do të debatoheshin nga të gjitha palët e interesuara dhe për rrjedhojë do të krijonin mbështetje më të madhe për zbatimin e rekomandimeve të auditimit, ky nënkomision nuk është themeluar ende nga Kuvendi.
Burimi: Vlerësimi i Sistemit Kombëtar të Integritetit i Shqipëri 2023 Klikoni për të shkarkuar dokumentin në shqip
Burimi: Vlerësimi i Sistemit Kombëtar të Integritetit i Shqipëri 2023 Klikoni për të shkarkuar dokumentin në shqip
REKOMANDIMET E ORGANIT
Rekomandime për Kuvendin:
- Zbatoni Ligjin për KLSH-në duke autorizuar çdo vit një auditim të jashtëm të KLSH-së.
- Të zbatohet ligji për KLSH-në duke i dhënë KLSHsë pavarësi financiare duke vendosur një kufi për shkurtimet e njëanshme buxhetore afatmesme nga qeveria nëpërmjet akteve normative.
- Ndryshimi i ligjit për KLSH-në duke:
- Përfshirë dispozitat për zgjedhjen dhe shkarkimin e Kryetarit të KLSH-së me shumicë të kualifikuar dhe përcaktimin e kritereve të qarta dhe specifike profesionale për zgjedhjen dhe vazhdimësinë e mandatit të tyre.
- Krijuar një memorandum të përbashkët mirëkuptimi dhe një nënkomisioni parlamentar të dedikuar për punën e KLSHsë dhe kushtimi i më shumë kohe dhe burimeve për përdorimin e raporteve të auditimit të KLSH-së në komisionet parlamentare ekzistuese, me qëllim që të mbajë përgjegjës organin ekzekutiv dhe organet e tjera publike që raportojnë para Kuvendit për zbatimin e rekomandimeve të KLSH-së.
Rekomandime për KLSH-në:
- Të krijojë mekanizma të stimulimit financiar duke u bazuar në performancën për të ulur shkallën e qarkullimit të stafit auditues me përvojë.
- Të rishikojë strukturën e tij për rritjen e numrit të stafit produktiv me funksione auditimi.
- Të ofrojë trajnime për audituesit e tij se si të bëjnë rekomandime më gjithëpërfshirëse, me baza të arsyeshme dhe aktuale.
- Të pasqyrojë plotësisht komentet dhe vëzhgimet nga subjektet e audituara dhe vendimin e audituesve lidhur me këto komente në raportet përfundimtare të auditimit.
- Të ndjekë të gjitha rekomandimet e nxjerra në një vit dhe gjithashtu të bëj transparente në raportet e performancës shkallën e veprimeve dhe sanksioneve të zbatuara në praktikë, siç rekomandohet nga KLSH-ja.
- Të japë të dhëna statistikore në raportet vjetore për rezultatet e referimeve penale të KLSH-së në Prokurori.
- Të respektojë plotësisht ligjin për të drejtën e informimit në lidhje me informacionin që duhet të bëhet vullnetarisht i disponueshëm publikisht në seksionin e posaçëm të transparencës në faqen e saj të internetit, pra prokurimet ose kontratat e KLSH-së dhe sistemin e mbajtjes së dokumentacionit duke përfshirë formën dhe llojin e tyre.
Komente dhe Analiza: Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim IDM si pjesë e projektit të Transparency International TI, “EU4 Rule of Law: Citizen Engagement for Public Integrity (CEPI) in the Western Balkans and Turkey”