Në këtë artikull po zbardhim rezultate dhe rekomandime për Median, të bëra në Raportin Vlerësimi i Sistemit Kombëtarë të Integritetit.
Ky raport për Shqipërinë Nëntor 2023 është realizuar nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim IDM si pjesë e projektit të Transparency International TI, “EU4 Rule of Law: Citizen Engagement for Public Integrity (CEPI) in the Western Balkans and Turkey”.
Raporti synon të vlerësojë kuadrin institucional duke u përqendruar në nivelet e qeverisjes së mirë, transparencës dhe llogaridhënies. Ky raport shënon vlerësimin e parë të këtij lloji të Shqipërisë që nga viti 2016.
Raporti vlerëson ecurinë e reformave të deritanishme për konsolidimin e institucioneve dhe thekson nevojën për masa të mëtejshme për të forcuar sistemin e integritetit kombëtar. Dokumenti i plotë në shqip mund të klikohet në webfaqen e IDM.
Ky Vlerësim u hartua me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. Përmbajtja e tij janë përgjegjësi vetëm e Institutit për Demokraci dhe Ndërmjetësim dhe nuk reflektojnë domosdoshmërish qëndrimet e Bashkimit Evropian.
Më poshtë janë vlerësime dhe rekomandime për shtyllën Media, vlerësimi bëhet sipas disa Rezultateve me 1 deri 100 pikë sa Kapaciteteve, Qeverisjes, Rolit dhe treguesve konkret:
Shqipëria ka një mjedis të gjallë mediatik, e cila përfshin 42 transmetues audiovizualë, 55 transmetues radio, 22 transmetues të autorizuar për të transmetuar transmetime audiovizive, 63 operatorë kabllorë, 15 ofrues televizivë të protokollit të internetit dhe rreth 800 media online. Numri i gazetave të shtypura ditore vlerësohet të jetë nga 7 në 13, plus një pjesë të vogël të revistave. TV është media më e njohur dhe licencat kombëtare mbahen nga transmetuesi publik Radio Televizioni Shqiptar (RTSh); media private TV Klan, Top Channel dhe Media Vision; dhe dy platforma digjitale, DigitAlb dhe Tring. Pavarësisht numrit të lartë të stacioneve, televizionet kombëtare nuk kanë arritur ende të zgjerojnë sinjalin e tyre për të gjithë popullsinë e shtetit, ndërkohë që shkalla e mbulimit të internetit të familjeve shqiptare raportohet të jetë 77 për qind në vitin 2022, me një hapësirë të konsiderueshëm midis qytetit dhe zonave rurale.
Të dhënat e Institutit për Zhvillim, Kërkim dhe Alternativa (IDRA) tregojnë se 87 për qind e audiencës televizive është e ndarë në TV Klan, Top Channel, News 24 dhe Report TV. Referuar vlerësimit Alexa të vitit 2021, dhjetë faqet e internetit më të klikuar në internet përbëhen nga portale lajmesh të lidhura me mediat tradicionale (si Balkanweb, Panorama.com.al, Syri.net, etj.) dhe disa revista online të stilit të jetesës.
Kuadri ligjor që garanton funksionimin e medias është i favorshëm. Megjithatë, favorizon të drejtën e pronësisë mbi lirinë e medias masive dhe pluralitetit të medias, duke lejuar përqendrimin e pronësisë së tregut dhe një mori të kufizuar perspektivash.
Raportohen akuza në media që promovojnë agjendat e qeverisë, bizneseve dhe grupeve kriminale në këmbim të avancimit të interesave të tyre të biznesit dhe fitimeve në tregje fitimprurëse si ndërtimi, bankat, lojërat e fatit, etj. Interesat e biznesit të pronarëve të mediave, financimi shtetëror, presioni shtetëror, sulmet verbale dhe fizike, shkarkimet e gazetarëve, paditë dhe krimi i organizuar njihen si kërcënime për pavarësinë e saj.
Të dhënat e pronësisë janë të disponueshme për shumicën e mediave, me përjashtim të mediave online jofitimprurëse. Megjithatë, transparenca e burimeve financiare të medias është një çështje urgjente. Të dhënat e kërkimit për reklamat, reklamat e fshehura, fjalimin publik, etj. janë të kufizuara, por kur disponohen, ato nuk janë në formate të të dhënave të hapura. Portalet mediatike audiovizive shpesh nuk përgjigjen për aktivitetet e tyre para organeve mbikëqyrëse, pjesërisht për shkak të burimeve të kufizuara mbikëqyrëse dhe mbledhjes së ulët të gjobave. Edhe pse ekzistojnë mekanizma vetërregullues për të garantuar integritetin e punonjësve të medias, grupet më të mëdha mediatike në vend nuk u janë bashkuar atyre, duke rezultuar kryesisht në sjellje të paligjshme.
Qeveria transmetohet gjerësisht në televizion, por interesat e biznesit të pronarëve të mediave, cilësia e raportimit, lajmet e bujshme dhe materialet e gatshme të qeverisë pengojnë informimin e publikut për aktivitetet e saj të rregullta. Gazetaria investigative ka forcuar rolin e saj, por ajo është e kufizuar në portalet mediatike të vetme dhe gazetarë individualë.
Burimi: Vlerësimi i Sistemit Kombëtar të Integritetit i Shqipëri 2023 Klikoni për të shkarkuar dokumentin në shqip
Burimi: Vlerësimi i Sistemit Kombëtar të Integritetit i Shqipëri 2023 Klikoni për të shkarkuar dokumentin në shqip
REKOMANDIMET E ORGANIT
- Mekanizmat vetërregullues dhe institucionet mbikëqyrëse duhet të angazhohen në një diskutim të plotë për hartimin e rekomandimeve për legjislacionin dhe zbatimin e mekanizmave të transparencës dhe llogaridhënies së portaleve mediatike, veçanërisht lidhur me raportimin cilësor dhe transparencën e financimit.
- Kuvendi duhet të ndryshojë ligjin për prokurimin publik dhe ligjin për investimet strategjike në mënyrë që pronarët e mediave që kanë biznese në sektorë të tjerë ekonomikë si ndërtimi, turizmi etj., të mos lejohen të marrin fonde publike ose të marrin statusin e investitorit strategjik si përpjekje për të reduktuar ndërhyrjen e shtetit dhe për të forcuar pavarësinë e medias.
- Kuvendi duhet të ndryshojë Kodin Zgjedhor duke përjashtuar qartë kohën e transmetimit të reklamave të fushatës zgjedhore dhe kohën e transmetimit të lajmeve nga donacionet në natyrë të pranuara nga partitë politike gjatë fushatës zgjedhore. Neni 84 i Kodit Zgjedhor duhet të përfshijë sanksione të qarta për tejkalimin e kufijve të reklamave të transmetuara nga portalet mediatike. Neni 85, pika 4 duhet të ndryshohet në mënyrë që AMA të krijojë një bazë të dhënash publike online në kohë reale për kohëzgjatjen e reklamave politike, reklamave politike të fshehura dhe fushatave të kohës së transmetimit të portaleve televizive më të ndjekura në vend.
- Inspektorati Shtetëror i Punës duhet të përgatisë të dhëna të caktuara për inspektimet në portalet mediatike dhe rezultatet e tyre për të garantimin e zbatimit të Kodit të Punës për të mbrojtur të drejtat e punës së gazetarëve.
- Të dhënat e monitorimit të AMA-s (monitorimi i rregullt dhe monitorimi i zgjedhjeve) duhet të publikohen në formate të dhënash të hapura për t’u mundësuar studiuesve dhe gazetarëve të përdorin të dhënat dhe të qëndrojnë të informuar për mjedisin mediatik në vend.
- Partitë politike duhet të përmbahen nga përdorimi i fjalëve nënçmuese ndaj gazetarëve dhe prokuroria duhet të hetojë sulmet ndaj tyre.
Komente dhe Analiza: Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim IDM si pjesë e projektit të Transparency International TI, “EU4 Rule of Law: Citizen Engagement for Public Integrity (CEPI) in the Western Balkans and Turkey”